اعمال ماه ذی الحجه

اعمال ماه ذی الحجه

این ماه از ماههاى بسیار شریف است که چون فرا میرسید، نیکان صحابه پیامبر و تابعین، اهتمام شدیدى در عبادت اظهار میداشتند، دهه اول آن «ایّام معلومات است» که در قرآن مجید ذکر شده، و در نهایت فضیلت و برکت است، و از رسول خدا صلّى اللّه و علیه و آله روایت شده است که در هیچ ایّامى کار نیک و عبادت نزد خدا، محبوب‌تر و پسندیده‌تر از این دهه نیست و براى این دهه اعمال خاصى است

این ماه از ماههاى بسیار شریف است که چون فرا میرسید، نیکان صحابه پیامبر و تابعین، اهتمام شدیدى در عبادت اظهار میداشتند، دهه اول آن «ایّام معلومات است» که در قرآن مجید ذکر شده، و در نهایت فضیلت و برکت است، و از رسول خدا صلّى اللّه و علیه و آله روایت شده است که در هیچ ایّامى کار نیک و عبادت نزد خدا، محبوب‌تر و پسندیده‌تر از این دهه نیست و براى این دهه اعمال خاصى است از این قبیل:

اوّل: روزه گرفتن نه روز اول این دهه که ثواب روزه تمام عمر را داراست.

دوّم: خواندن دو رکعت نماز، بین مغرب و عشا در تمام شب هاى این دهه که در هر رکعت پس از سوره «حمد» یک مرتبه سوره «توحید» و آیه: وَ وَاعَدْنَا مُوسَى ثَلاثِینَ لَیْلَةً وَ أَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِیقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِینَ لَیْلَةً وَ قَالَ مُوسَى لِأَخِیهِ هَارُونَ اخْلُفْنِی فِی قَوْمِی وَ أَصْلِحْ وَ لا تَتَّبِعْ سَبِیلَ الْمُفْسِدِینَ.
با موسى سى شب وعده کردیم، و آن را با ده شب دیگر کامل نمودیم، در نتیجه میقات پروردگارش به چهل شب اتمام یافت و موسی به برادرش هارون گفت: در میان قوم من جانشینم باش، و اصلاح کن، و راه اهل فساد را پیروى مکن.
را بخواند تا با ثواب حاجیان شریک گردد.

سوم: از روز اول تا عصر روز عرفه به دنبال نماز صبح و پیش از مغرب این دعا را که شیخ مفید و سیّد از امام صادق علیه السّلام روایت کرده اند بخواند: اللَّهُمَّ هَذِهِ الْأَیَّامُ الَّتِی فَضَّلْتَهَا عَلَى الْأَیَّامِ وَ شَرَّفْتَهَا قَدْ بَلَّغْتَنِیهَا بِمَنِّکَ وَ رَحْمَتِکَ فَأَنْزِلْ عَلَیْنَا مِنْ بَرَکَاتِکَ وَ أَوْسِعْ عَلَیْنَا فِیهَا مِنْ نَعْمَائِکَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَهْدِیَنَا فِیهَا لِسَبِیلِ الْهُدَى وَ الْعَفَافِ وَ الْغِنَى وَ الْعَمَلِ فِیهَا بِمَا تُحِبُّ وَ تَرْضَى اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ یَا مَوْضِعَ کُلِّ شَکْوَى وَ یَا سَامِعَ کُلِّ نَجْوَى وَ یَا شَاهِدَ کُلِّ مَلَإٍ وَ یَا عَالِمَ کُلِّ خَفِیَّةٍ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَکْشِفَ عَنَّا فِیهَا الْبَلاءَ وَ تَسْتَجِیبَ لَنَا فِیهَا الدُّعَاءَ وَ تُقَوِّیَنَا فِیهَا وَ تُعِینَنَا وَ تُوَفِّقَنَا فِیهَا لِمَا تُحِبُّ رَبَّنَا وَ تَرْضَى وَ عَلَى مَا افْتَرَضْتَ عَلَیْنَا مِنْ طَاعَتِکَ وَ طَاعَةِ رَسُولِکَ وَ أَهْلِ وِلایَتِکَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، خدایا این روزها روزهایى است، که بر سایر روزها برترى و شرافت دادى و به لطف و رحمتت مرا به آنها رساندى، برکاتت را بر ما فرو فرست، و از نعمت هایت در این روزها بر ما وسعت ده.
خدایا از تو میخواهم بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستى، و ما را در این روزها به راه هدایت و پاکدامنى و بینیازى و عمل در آنها به آنچه مى پسندى و خشنود مى شود هدایت فرمایى، خدایا از تو درخواست می‌کنم، اى جایگاه هر شکوایه، و اى شنواى هر رازونیاز، و اى حاضر در هر جمع، و اى داناى هر نهان، که بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستى، و در این روزها بلا را از ما برگردانى، و دعایمان را مستجاب گردانى، و نیرویمان دهى و یاریمان نمایى، و به آنچه اى پروردگار ما دوست دارى و خشنود میشود موّفقمان بدارى، و بر امورى که از طاعتت و طاعت رسولت و اهل ولایتت بر ما واجب نمودى توفیقمان دهى.
خدایا از تو درخواست میکنم اى مهربان‌ترین مهربانان، که بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستى، وَ أَنْ تَهَبَ لَنَا فِیهَا الرِّضَا إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعَاءِ وَ لا تَحْرِمْنَا خَیْرَ مَا تُنْزِلُ فِیهَا مِنَ السَّمَاءِ وَ طَهِّرْنَا مِنَ الذُّنُوبِ یَا عَلامَ الْغُیُوبِ وَ أَوْجِبْ لَنَا فِیهَا دَارَ الْخُلُودِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ لا تَتْرُکْ لَنَا فِیهَا ذَنْبا إِلّا غَفَرْتَهُ وَ لا هَمّا إِلّا فَرَّجْتَهُ وَ لا دَیْناً إِلّا قَضَیْتَهُ وَ لا غَائِباً إِلّا أَدَّیْتَهُ وَ لا حَاجَةً مِنْ حَوَائِجِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ إِلا سَهَّلْتَهَا وَ یَسَّرْتَهَا إِنَّکَ عَلَى کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ اللَّهُمَّ یَا عَالِمَ الْخَفِیَّاتِ یَا رَاحِمَ الْعَبَرَاتِ یَا مُجِیبَ الدَّعَوَاتِ یَا رَبَّ الْأَرَضِینَ وَ السَّمَاوَاتِ یَا مَنْ لا تَتَشَابَهُ عَلَیْهِ الْأَصْوَاتُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْنَا فِیهَا مِنْ عُتَقَائِکَ وَ طُلَقَائِکَ مِنَ النَّارِ وَ الْفَائِزِینَ بِجَنَّتِکَ وَ النَّاجِینَ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ أَجْمَعِینَ.
و خشنودى خود را در این روزها به ما ارزانى کنى، که به یقین تو شنواى دعایى، و از خیرى که در این ایام از عالم بالا نازل میکنى، ما را محروم مساز و از گناهان ما را پاک ساز، اى داناى نهانها، و در این روزها خانه جاودان را بر ما واجب گردان.
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، و گناهى را براى ما باقى بگذار جز آنکه ببخشى، و نه اندوهى جز آنکه برطرف کنى، و نه بدهى جز انکه بپردازى، و نه غایبى جز انکه به ما برسانى، و نه حاجتى از حاجات دنیا و آخرت جز آنکه هموار و آسان نمایى، به یقین تو بر هرچیز توانایى.
خدایا اى دانای نهان، اى رحم کننده به اشک هاى روان، اى اجابت کننده دعاها، اى پروردگار زمین‌ها و آسمان ها، ای آن که صداها بر او اشتباه نشود، بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، و ما را در این روزها از آزادشدگان و رهاگشتگان از اتش، و رسیدگان به بهشت، و از نجات یافتگان قرار ده به مهربانی ات اى مهربان‌ترین مهربانان، و درود خدا بر آقایمان محمّد و همه اهل بیتش.

چهارم: در هر روز از این دهه بخواند پنج دعایى را که حضرت جبرییل براى حضرت عیسى علیه السّلام از جانب خدا هدیه آورد، تا در این ایام بخواند، و آن پنج دعا این است: (1) أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ وَ هُوَ عَلَى کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ (2) أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ أَحَدا صَمَدا لَمْ یَتَّخِذْ صَاحِبَةً وَ لا وَلَداً (3) أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ أَحَداً صَمَداً لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُوا أَحَدٌ (4) أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ یُحْیِی وَ یُمِیتُ وَ هُوَ حَیٌّ لا یَمُوتُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ وَ هُوَ عَلَى کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ (5) حَسْبِیَ اللَّهُ وَ کَفَى سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ دَعَا لَیْسَ وَرَاءَ اللَّهِ مُنْتَهَى أَشْهَدُ لِلَّهِ بِمَا دَعَا وَ أَنَّهُ بَرِی ءٌ مِمَّنْ تَبَرَّأَ وَ أَنَّ لِلَّهِ الْآخِرَةَ وَ الْأُولَى.
(1) گواهى می‌دهم که معبودى جز خدا نیست، یگانه و بى شریک است، فرمانروایى و سپاس براى اوست، خیر تنها به دست اوست و او بر هرچیز تواناست (2) گواهى میدهم معبودى جز خدا نیست، یگانه و بى شریک است، یکتا و بى نیاز است همسر و فرزندى نگرفته است.
(3) گواهى مى دهم معبودى جز خدا نیست، یگانه و بى شریک است، یکتا و بى نیاز است نه زاده و نه زاییده شده است، و برایش هیچ همتایى نیست.
(4) گواهى می‌دهم معبودى جز خدا نیست، یگانه و بى شریک است، فرمانروایى و سپاس براى اوست، زنده میکند و مى میراند و اوست زنده اى که نمى میرد، خیر تنها به دست اوست، و او بر هرچیز تواناست.
(5) خدا مرا بس است و کفایت میکند، خدا گوش فرا دهد براى آن که او را بخواند، وراى خدا نهایتى نیست، گواهى می‌دهم برای خدا به آنچه دعوت کرد، و خدا بیزار است از هرکه از او بیزاى جوید، و آخرت و دنیا از ان خداست.
حضرت عیسى (ع) براى صد مرتبه خواند هر کدام از این دعاها، ثواب بسیارى بیان کرده است و این امر بعید به نظر نمیرسد، چنان که علامه مجلسى فرموده: اگر کسى هر روز هریک از این دعاها را ده مرتبه بخواند به روایت عمل کرده، ولى اگر هر روز هریک را صد مرتبه بخواند بهتر است.
پنجم: در هر روز این دهه این تهلیلات را که از امیر المؤمنین علیه السّلام با ثواب بسیار روایت شده بخواند.
و اگر روزی ده مرتبه بخواند بهتر است: لا إِلَهَ إِلّا اللَّهُ عَدَدَ اللَّیَالِی وَ الدُّهُورِ لا إِلَهَ إِلّا اللَّهُ عَدَدَ أَمْوَاجِ الْبُحُورِ لا إِلَهَ إِلّا اللَّهُ وَ رَحْمَتُهُ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ لا إِلَهَ إِلّا اللَّهُ عَدَدَ الشَّوْکِ وَ الشَّجَرِ لا إِلَهَ إِلّا اللَّهُ عَدَدَ الشَّعْرِ وَ الْوَبَرِ لا إِلَهَ إِلّا اللَّهُ عَدَدَ الْحَجَرِ وَ الْمَدَرِ لا إِلَهَ إِلّا اللَّهُ عَدَدَ لَمْحِ الْعُیُونِ لا إِلَهَ إِلّا اللَّهُ فِی اللَّیْلِ إِذَا عَسْعَسَ وَ [فِی ] الصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ لا إِلَهَ إِلّا اللَّهُ عَدَدَ الرِّیَاحِ فِی الْبَرَارِی وَ الصُّخُورِ لا إِلَهَ إِلّا اللَّهُ مِنَ الْیَوْمِ إِلَى یَوْمِ یُنْفَخُ فِی الصُّورِ.
معبودى جز خدا نیست به شمار شبها و روزگاران، معبودى جز خدا نیست به شمار امواج دریاها، معبودى جز خدا نیست، و رحمت او از آنچه گرد میآورند بهتر است، معبودى جز خدا نیست، به شمار خارها و درختان، معبودى جز خدا نیست به شمار موها و کرکها، معبودى جز خدا نیست به شمار سنگها و کلوخها، معبودى جز خدا نیست به شمار بهم خوردن پلکها، معبودى جز خدا نیست در شب چون سیاهى بنماید و در صبح چون سپیدى سر برآورد، معبودى جز خدا نیست به شمار بادها در صحراها و کوهها، معبودى جز خدا نیست از امروز تا روز دمیده شدن در صور.